Memory Museum Nijverdal

De bouw van het Memory Museum in Nijverdal vordert gestaag. Afgelopen zaterdag hebben een aantal collega’s van ons kantoor letterlijk en figuurlijk hun steentje bijgedragen en een deel van de nieuwe gevel opgemetseld. In deze blog verteld onze hoofdarchitect Bas Heitkamp over de totstandkoming van dit unieke ontwerp.

Wat was voor jou de grootste uitdaging in het ontwerp?

“Voor mij was de grootste uitdaging in het ontwerp om aan de buitenzijde van het gebouw het verhaal te vertellen dat de bezoeker in het museum stap voor stap beleeft’’. Het Memory Museum heeft als belangrijkste doel om de bezoeker bewust te maken in welke luxe wij nu leven. Door het verhaal te vertellen over de Tweede Wereldoorlog en al die mensen die hun leven hebben geofferd om vrijheid mogelijk te maken, besef je pas hoe dit ooit heeft kunnen ontstaan. Belangrijker nog, hoe dit in de toekomst voorkomen kan worden. Bas vervolgt: “Het museum wordt gerund door vrijwilligers en is volledig afhankelijk van giften. Een nieuw gebouw ontwerpen met een beperkt budget vraagt om een slimme aanpak. De voormalige Bibliotheek is voor het grootste gedeelte behouden gebleven en volledig zwart geschilderd. Hierdoor worden aanbouwen en verbouwingen uit het verleden verbloemd. Voor het bestaande gebouw langs wordt een afgebrokkelde schijngevel gemetseld en aan de westzijde van het gebouw is de tweelaags nieuwbouw gesitueerd. Het gebouw vertelt zo twee verhalen: het herinnert aan de verwoesting die oorlog met zich meebrengt, maar symboliseert tegelijkertijd het samen bouwen aan vrede.’’ Met de schetsen en het verhaal dat verteld wordt met het gebouw heeft het vredesfonds het Memory Museum de financiële steun gegeven om de nieuwbouw mogelijk te maken. Een resultaat waar we met zijn allen erg trots op zijn!

Ben je al eerder zo nauw betrokken geweest met het verleden? Ken je verhalen van opa’s en oma’s?

“Mijn opa heeft bewust de 2e wereldoorlog meegemaakt. Hij vertelde mij daar vaak over. Zo ook dat mijn opa één van de weinige Almeloërs was die zijn fiets mocht houden. Hij verstrekte de voedselbonnen en had daarbij vervoer nodig. Echt bizar, het is moeilijk voor te stellen als je zelf in vrijheid leeft”. En Bas vertelt verder: “De verhalen van alle vrijwilligers bij het museum hebben ook indruk op mij gemaakt. Een grote groep vrijwilligers heeft zelf ook de oorlog meegemaakt. Als zij daarover vertellen, beleven zij het als het ware opnieuw. De angst voor oorlog zit diep.” De jeugd is daar helemaal niet mee bezig. De generatie die de oorlog heeft meegemaakt verdwijnt langzaam. Daarom is het zo belangrijk om het verhaal levend te houden. “De boodschap van het verhaal moet bewaard blijven en doorverteld worden. Bewustwording bij de jeugd. In de rondleiding, die gegeven wordt door de vrijwilligers, zie je dat gebeuren. Kinderen zien vol ongeloof dat de soldaten toen slechts 16 jaar oud waren. Dat is maar een paar jaar ouder dan zijzelf zijn…”

Hoe ben je aan de inspiratie gekomen om te komen tot dit ontwerp?

“Het interview ben ik begonnen met het verhaal dat we aan de buitenzijde van het gebouw het verhaal willen vertellen dat de bezoeker in het museum stap voor stap beleeft. Dit is het belangrijkste uitgangspunt geweest voor het ontwerp. Daarnaast ben ik in de archieven gedoken en heb ik foto’s gevonden van gebouwen na het bombardement op de spoorlijn en de Grotestraat in Nijverdal. Deze foto’s hebben ook als inspiratie gediend. De afgebrokkelde muur refereert hieraan.
Voor de nieuwbouw aan de westzijde heb ik goed gekeken naar de Nijverdalse architectuur: een bescheiden gebouw volledig opgetrokken in baksteen. Met het roodbruine kleurenpalet zoek ik aansluiting bij de gebouwen in de omgeving.’’

Hoe begin je aan het ontwerp voor een museum? Heb jij je eerst verdiept in de collectie, hoe moeten we dit zien?

“Je moet eerst het museum beleven, voelen, wat is de boodschap van het museum. Dat begint natuurlijk met een bezoek, rondleiding en praten met de vrijwilligers die het museum runnen.” In zijn vrije tijd bezoekt Bas ook veel musea. Niet alleen voor de collecties, maar ook voor de architectuur van de gebouwen en de routing door de gebouwen. “De routing in het Memory Museum, was een belangrijk uitgangspunt. Vaak zijn er twee vrijwilligers per dag om het museum te runnen. Het is dan belangrijk dat zij overzicht houden op de entree, de horeca en de museumwinkel. Deze functies zijn als ‘nieuw hart’ ontworpen.” In de oude situatie lagen deze functies ver uit elkaar en maakten de vrijwilligers vele meters, hadden zij geen overzicht en kwamen zij op drukke dagen handen tekort. In de nieuwe situatie moet dit opgelost zijn.

Heb je eerder musea ontworpen?

“Een museum ontwerp ik niet elke dag. Dit maakt het voor mij juist extra leuk! Een tijd geleden ben ik bezig geweest met het ontwerp voor een landbouwmuseum hier in de regio. Helaas is deze verbouwing tot op heden nog niet uitgevoerd. Wij merken dat een dergelijke professionaliseringsslag voor een relatief klein lokaal museum, dat volledig wordt gerund door vrijwilligers, veel invloed heeft op het bedrijfsbeleid en de bedrijfsvoering.”

Wat is de reden geweest voor de uitbreiding van het museum en welk programma is er aan toe gevoegd?

Het museum stond twee jaar geleden voor een belangrijke keuze. Of op de huidige voet doorgaan en dat het na enkele jaren ophoudt te bestaan of de ambitie laten zien en het museum een nieuwe toekomst geven. “Het museum is ontstaan vanuit een privécollectie van een Nijverdaller. Ooit begonnen op het industrieterrein in een loods en later naar het voormalige bibliotheekgebouw verhuisd. Dit gebouw kon voor een symbolisch bedrag van de gemeente Hellendoorn worden gekocht.” Omdat de boodschap van het museum zo belangrijk is, is gekozen voor een nieuwe toekomst. Mede ook ingegeven door het gegeven dat het museum in toenemende mate lespakketten ontwikkelt voor bezoekende schoolklassen. Daarnaast is er een samenwerking gezocht met de begraafplaats Holten, het Rode Kruis en het Historisch Centrum Overijssel. “Door de handen ineen te slaan en te kiezen voor een professionalisering, werd de toekomst van het museum veiliggesteld.”

Niet alleen als ontwerper ben je betrokken, maar ook in de praktijk als metselaar… Vertel!

Al tijdens de eerste vrijblijvende schetsen viel het Bas op: fantastisch hoe men met vrijwilligers en minimale geldelijke middelen hier iets had weten op te bouwen! Hij hoefde dus ook niet lang na te denken toen de vraag kwam, of EVE Architecten vrijwilligers kon leveren om ook tijdens de bouw zelf mee te bouwen. Na een presentatie van de mooie plannen aan de eigen organisatie, meldden zich vervolgens ook andere collega’s die hun steentje wilden bijdragen. Dit resulteerde er afgelopen weekend in, dat Bas, Renze, Sedef, Nick en Roy een spoedcursus metselen kregen van Edwin Kamphuis (Hegeman) en vervolgens een zaterdag lang mee hebben gemetseld aan de eyecatcher van dit museum: de afbrokkelende wand. “Een leuke ervaring! Gaaf om echt iets te zien ontstaan, lekker werken met je handen en bovendien een prima weertje erbij! En dat metselen is echt een vak apart: bijzonder moeilijk om het zo strak en netjes te krijgen als de professionals dat doen, laat staan om de snelheid erin te krijgen!”

Begin 2018 rolde het eerste ontwerp van de tekentafel. Zijn daar nog veel aanpassingen aan gedaan of was het in één keer raak?

Bas begint te glimmen. “Het eerste concept was in één keer raak!”. Bas heeft het eerst gepresenteerd aan het bestuur. Zij waren direct laaiend enthousiast. Daarna een presentatie aan de vrijwilligers. “Dat was wel even spannend. Je ontwerpt iets dat gaat over hun verleden. Iets dat hun verhaal moet vertellen.” Maar ook bij deze groep werd het ontwerp heel positief ontvangen. Gedurende het traject is een klein aantal zaken in het ontwerp aangepast. “Maar dat was met name vanuit het overleg met de aannemer, om mee te denken in de kosten. Uiteindelijk is 90% van het ontwerp overeind gebleven”.

En welstand? Direct positief?

“Dit was een flinke uitdaging! Een gebouw met een afgebrokkelde muur komt normaliter natuurlijk in geen enkele welstandsnota voor. Tijdens de welstandsbesprekingen hebben we het hier vaak over gehad. Daarnaast is regelmatig de vraag gesteld of het ontwerp van het gebouw geen verkeerde herinneringen oproept bij de mensen die de oorlog hebben meegemaakt. Het antwoord op deze vraag is gegeven door de vrijwilligers die werkzaam zijn bij het museum. Een aantal van deze vrijwilligers heeft de oorlog nog meegemaakt. Zij gaven aan dat ze het juist belangrijk vinden dat het gebouwontwerp emotie oproept. Juist dit zorgt voor bewustwording van het verleden en inzicht in de luxe waarin wij nu leven. Na een afspraak met de wethouder is er uiteindelijk een uitzondering gemaakt op de welstandsnota en is het ontwerp goedgekeurd.”

De bouw schiet al flink op. Heb je al veel reacties ontvangen uit jouw omgeving?

De bouw schiet inderdaad mooi op. Nu de steigers weg zijn, is het nieuwe pand al goed zichtbaar. “Ik hoor veel reacties van collega’s, van de vrijwilligers en het bestuur. Veel collega’s komen uit Nijverdal en nemen met enige regelmaat een kijkje voor een update. Ik ben zelf ook nog zeer betrokken. Zeker één keer per maand ben ik op de locatie om vragen te beantwoorden en mee te denken over zaken waar we tegenaan lopen”.

Als je terugkijkt op het proces, waar ben je het meest trots op en wat vond je het leukst?

“Ik ben het meest trots op het moment dat ik het ontwerp heb mogen presenteren aan alle vrijwilligers van het museum. Het enthousiasme en de emotie die ik toen heb gezien hebben mij erg veel voldoening gegeven. Ik kan niet wachten om samen met hen het eindresultaat te bewonderen”. De directie van het Memory Museum kwam bij EVE Architecten binnen met een duidelijk maatschappelijke vraag: waren we bereid vrijblijvend uren te investeren in een wervend nieuw ontwerp, om te kijken of we daarmee een subsidie vanuit het landelijke V-fonds konden lospeuteren. Indien de subsidie er niet zou komen, zouden we niet betaald krijgen. “Natuurlijk staken we voor dit maatschappelijk belangrijke initiatief graag onze nek uit! En met resultaat! En ook daar ben ik trots op.”

Tot slot, wanneer gaan de deuren open en kunnen wij het nieuwe museum bezoeken?

De planning was om de opening samen te laten vallen met 75 jaar bevrijding. Dat is niet gehaald. “Maar dat was ook wel heel erg ambitieus. Een exacte nieuwe datum is nog niet bekend, maar zeker is dat nog dit jaar het museum haar deuren weer opent.”